Het Nieuwe Plassen...

Urine is één van de meer belangrijke vervuilers en zorgt zowel tijdens transport als bij verwerking van rioolwater voor tot nu toe nog onopgeloste problemen. Met 'Het Nieuwe Plassen' wordt onderzoek gedaan naar mogelijkheden tot gescheiden opvang en transport. DYKA participeert in één van de projecten die in dit verband worden uitgevoerd.

Vijftien miljoen liter urine belandt dagelijks in de Nederlandse riolen. De plasjes die Nederlanders met elkaar doen stellen rioolbeheerders, waterzuiveraars en 'het milieu' voor een groeiend probleem. Want de urinestroom is niet alleen rijk aan fosfaat en stikstof, maar vaak ook aan hormonen (vooral uit de anticonceptiepil) en medicijnresten. Deze stoffen zijn in de huidige zuiveringsinstallaties niet volledig afbreekbaar (zie kader).

De huidige afvalwaterketen functioneert goed voor het oorspronkelijke doel waarvoor hij is ingericht, namelijk het beschermen van de volksgezondheid en het milieu. Maar het kan beter. Nu verlaten urine en fecaliën (ontlasting) netjes gescheiden het menselijk lichaam. Bij het gebruikmaken van een toilet belanden urine en fecaliën in één pot. Vervolgens wordt er een grote hoeveelheid spoelwater aan toegevoegd. Wat uit een closetpot in het riool verdwijnt wordt daarna ook nog eens vermengd met allerlei huishoudelijk spoelwater. Verdere verdunning vindt plaats met regenwater en rioolvreemd water. Dit afvalwater pompen we met veel energie naar een rioolwaterzuivering. Daar wordt veel energie aan het afvalwater toegevoegd om uiteindelijk het 'schone' water en de afvalstoffen, die ons lichaam zo netjes gescheiden hebben verlaten, weer uit elkaar te halen. Dit is omslachtig en niet milieuvriendelijk.

Op diverse plekken in ons land is daarom onderzoek gestart naar de mogelijkheid om urine gescheiden in te zamelen. DYKA participeert in het project 'Het Hogeschoolplassen', waarin de Christelijke Hogeschool Windesheim in Zwolle, het Waterschap Groot Salland, de gemeente Zwolle, de Stichting voor Toegepast Onderzoek Waterbeheer (STOWA) en de Grontmij samenwerken. Het uiteindelijke doel van dit project is de bouw van een gescheiden inzamelsysteem voor urine in een nieuwbouwproject van de hogeschool. Het plan is om dit nieuwbouwproject, dat in 2009 gerealiseerd moet zijn, wordt voorzien van meer dan honderd scheidingstoiletten en een dertigtal urinoirs. Urine wordt via aparte toiletten en leidingen ingezameld. De gemeente Zwolle gaat deze urine transporteren naar de rioolwaterzuivering in Zwolle. Daar gaat Waterschap Groot Salland de urine doelmatig verwerken.

Naast het leveren van urine gaan studenten van Windesheim in samenwerking met andere projectdeelnemers ook verschillende onderzoeken uitvoeren. Eén van die onderzoeken gaat over de best te gebruiken leidingmaterialen, de juiste dimensionering en de optimale installatiemethode in een gescheiden inzamelingsstelsel, vooral in relatie tot de afzetting van urinesteen in transportleidingen. Alle kans, dat met de opgedane kennis een basis wordt gelegd voor verdere vernieuwingen in binnen- en buitenriolering.  DYKA levert met haar deelname aan dit project een bijdrage aan de verdere ontwikkeling van een duurzame afvalwaterketen.

Nederlandse rioolwaterzuiveringen slagen er niet in om alle vrouwelijke hormonen uit het afvalwater af te breken en laten eigenlijk teveel oestrogenen het milieu instromen. Volgens een Wageningse promovenda zullen we ons systeem van zuiveren radicaal moeten veranderen.

Biologen merken dat vissen, kikkers en andere waterorganismen in Nederlandse wateren blootstaan aan vrouwelijke hormonen. Steeds vaker vinden ze tweeslachtige organismen en mannelijke organismen die mannelijke geslachtskenmerken missen.

'Dat soort effecten vind je al bij zeer lage concentraties van nanogrammen per liter', zegt dr. Titia de Mes van de sectie Milieutechnologie van Wageningen Universiteit. Zij promoveerde in november 2007 op een onderzoek naar het voorkomen van vrouwelijke hormonen in afvalwater en de effecten daarvan.
'De krachtigste vrouwelijke hormonen in ons milieu zijn door mensen uitgescheiden. In de urine van mannen en vrouwen zit estradiol, het vrouwelijke geslachtshormoon, plus een heleboel weinig actieve omzettingsproducten. Als vrouwen anticonceptiemiddelen gebruiken scheiden ze bovendien het synthetische ethinylestradiol uit.'

De meeste Nederlandse waterzuiveringen breken meer dan negentig procent van de oestrogenen af die ze aangevoerd krijgen. Dat klinkt mooi, maar als we onze natuur niet willen laten veranderen in een hormonale nachtmerrie zou dat volgens experts 99,9 procent moeten zijn. "We zullen onze manier van zuiveren radicaal moeten veranderen", concludeert De Mes. "Dat is alleen betaalbaar als we het afvalwater van onze toiletten apart gaan zuiveren. Alleen op die manier kun je intensiever en langer zuiveren."
Zo'n systeem is op de lange termijn onvermijdelijk, denkt De Mes, en niet alleen vanwege oestrogenen. "We hebben een verouderende bevolking die steeds meer medicijnen gebruikt. Volgens een recent rapport van RIVM zitten er nu al sporen van oestrogenen, antidepressiva en medicijnen tegen epilepsie in ons drinkwater." (Bron: Wageningen UR)